چوب

در زمانهای گذشته به وسیلهٔ ارههای دستی درختها را میبریدند اما امروزه برای انداختن درخت از ارههای برقی یا ماشینهای بزرگی استفاده میشود که میتوانند در چند ثانیه یک درخت را بیندازند و پوست تنهٔ آن را بکنند. در بعضی کشورها تنههای درخت را به نزدیکترین رودخانه میاندازند و به کمک جریان آب به کارگاه چوب بری میرسانند، ولی بخش عمدهٔ الوار با کامیونهای مخصوص یا با قطار حمل میشود.

• وزن مخصوص چوب، بستگی به مقدار خلل و فرج و میزان رطوبت همراه آن دارد و معمولاً در رطوبت ۱۵ درصد محاسبه میشود. چوب سنگین تر معمولاً مقاوم تر است و بار بیشتری را تحمل میکند.
• رطوبت چوب، مقدار آبی است که در واحد وزن چوب وجود دارد. رطوبت چوب بر روی خواص فیزیکی چوب اثر زیادی میگذارد.
• هدایت حرارت در چوب، چوب به دلیل کم بودن قابلیت هدایت حرارتی برای ساختن عایقهای حرارتی مناسب است.
• تغییر ابعاد بر اثر حرارت:ازدیاد حرارت، معمولاً حجم را کمی زیاد میکند و مقدار رطوبت را کاهش میدهد و باعث کاهش جرم حجمی میشود. ضریب انبساطحرارتی چوب در جهت طولی حدود ۱۸ درصد جهت شعاعی و مماسی است.
• گرمای ویزهٔ چوب:گرمای ویژهٔ چوب خیلی زیاد است و وقتی در کنار هدایت حرارتی ناچیز آن قرار میگیرد باعث به وجود آمدن ویزگیهای مناسب در چوب میشود. برای مثال سطوح چوب در برابر خورشید و تابش آن بر خلاف فلزات سوزاننده نیست و در محیطهای بسیار سرد نیز یخ نمیزند.
• جذب و تخفیف صدا:چوبهای سبک، صداهارا بهتر جذب میکنند. هر چه سطح چوب نا منظم تر و مرطوب تر باشد، خاصیت عایق بودن آن در برابر صدا بیشتر است.

خواص مکانیکی چوبویرایش

• سختی چوب: این ویزگی در کیفیت کار با آن ونیز مصارفی نظیر پارکت که پیوسته تحت تأثیر سایش هستند مهم است. چوبهای نرم بیشتر مصرف درودگریدارند.
• تاب فشاری، به خاطر ساختمان ناهمگن چوب در جهات و اندازههای مختلف، متفاوت است. چوب در جهت الیاف تاب فشاری زیادی دارد ولی بر اثر وارد آوردن نیروی خیلی زیاد تغییر شکل میدهد.
• مقاومت خمشی:چوب تحت تأثیر خمش به طور محسوسی تغییر شکل میدهد. اگر نیروی وارد شده بیش از تاب خمشی باشد باعث از هم گسیختگی الیافمیشود.
• تاب ضربهای:چون چوب مرطوب انعطافپذیر تر است، مقاومت آن در برابر ضربه بیشتر است. به طور کلی هرچه چوب متخلخل تر باشد، تاب ضربهای آن کمتر است.
• دوام چوب:چوب جسم بادوامی نیست؛ و به وسیله حشرات و قارچها فرسوده میشود. البته چوبهای متراکم تر، مقاوم تر اند و میتوان با روشهایی تراکم چوب را افزایش داد.

خواص شیمیاییویرایش

• اثر هوا، اکسیژن و آب بر سلولز:هوای خشک در حرارت عادی بر روی سلولز اثر نمیکند.. مواد اکسید کننده نیز در صورت رقیق بودن بر روی سلولز اثر ندارند ولی چنانچه غلیظ باشند مولکول سلولز را تحت تأثیر شیمیایی قرار میدهند.
• اثر حرارت:سلولز در درجه حرارت ۱۵۰ درجه سانتی گراد تغییر رنگ میدهد و در ۳۰۰ درجه سانتی گراد تجزیه میشود.
• اثر اسیدها:اغلب اسیدهای معدنی و آلی تنها چنانچه غلیظ باشند بر سلولز موثرند.
• اثر قلیاها:به طور کلی قلیاها در حالت رقیق بر سلولز اثری ندارند ولی سود غلیظ بر سلولز اثر میکند و از این طریق مواد مختلفی به دست میآید که در صنایع تهیهابریشم مصنوعی کاربرد دارند.

خواص کاربردیویرایش

• یکی از مصالحی است که قابل تجدید است و در صورت وجود مدیریت صحیح هیچوقت تمام نمیشود.
• در صنایع و موارد گسترده و گوناگونی مانند: کشتی سازی، هواپیما سازی، کاغذ سازی، ابریشم و چرم مصنوعی، ساخت ابزار موسیقی و غیره کاربرد دارد.
• چوب در تزیینات داخلی و خارجی به عنوان یکی از بهترین و زیباترین مصالح طبیعی، به طراحان کمک شایانی میکند.
• قطعات چوب به راحتی به هم چفت میشوند و توسط میخ و پیچ، چسب یا با اتصالات ساده جوبی مانند کام و زبانه و دم چلچله به همدیگر متصل میشوند.^[۱]

چوب در حالت اولیه فقط تسطیح میشود، سرشاخهها و گرههای برجسته آن گرفته میشود. چوبهای گرد در طول و قطرها، متفاوت بوده که نوع قطور آن برای ستونهاو تیرهای باربر مصرف میگردد. از چوبها با قطر کمتر برای چوبهای وادار و توفال ولپه و نظایر آن مصرف میشود. این چوبها معمولاً از درختهای تبریزی، شمشاد، بید،ممرز، راش و غیره تهیه میگردد.^[۲]

در قدیم چوبهای گرد به وسیله اره دو سر بلند که طول آن در حدود ۱٫۵ متر و تیغهآن در ناحیه دسته ۱۰ و در وسط ۱۵ سانتیمتر بود به وسیله دو کارگر بریده میشود، ولی امروزه عمل برش توسط ارههای برقی دستی و ارههای دستگاهی انجام میگردد و معمولاً برش هر ردیف به ضخامتهای دلخواه برای کارهای نجاری تهیه میشود. چنانچه الوار به وسیله برشهای شعاعی از گرد بینه تهیه شود از جهت مقاومت و همگن بودن اصولی تر خواهد بود. الوار از چوبهای نرم یا از چوبهای مقاوم با مقطع مربع یا ابعاد متغیر ۴۰*۴۰ سانتیمتر یا کمتر یا بیشتر نسبت به قطر درخت، از کنارههای گرد بینه برش شده و بعداً الوار غوله به وجود میآید.^[۲]

الوار تبریویرایش

الوار تبری بیشتر از چوبهایی است که دارای ترک عمیقی باشد که به اصطلاحتبرداران لاپ یا لاش گفته میشود و به وسیله تبرزنی و اهرم کردن در ترک گرد بینه اصطلاحاً لاپه میشود و با تبر تیز تسطیح شده و جهت کارهای متفرقه خصوصاً تراورس استفاده میشود. تراورس ریلهای راه آهن در طولهای مختلف کوچک، بزرگ و متوسط تهیه میشود.^[۲] چوب

چهار تراشویرایش

به طوری که اشاره شد از خانواده برشهای چهارسوک میباشد که در ابعاد ۸ تا ۱۲ سانتیمتر یا نسبت به عرض الوار برش میشود و جهت کلاف کشی در ساختمانهای چوبی و پوششهای آنها، در اسکلت خرپاسازی شیروانی، پلها زیر قالبهای کفراژ وستونها و نعل کفها به نام نعل بندی در ساختمانهای چوبی ایوان دار مصرف میگردد.^[۲]

تخت لتویرایش

از چوبهای مدور که ترک برداشته و مانند کتاب باز شده و در دو قطر نامساوی میباشد و اصطلاحاً به شکل دم کاردی یا دو دم در طول تقریبی تا ۱٫۵ متر و عرض بین ۴۰ تا ۷۰ سانتیمتر تهیه میشود. این تختهها از نشست دم کاردی یکدیگر به حالت سفال ریزی بر سطح اسکلت و شیبهای خارجی خانههای روستایی و کلبه وآشیانههای جنگلی مصرف داشته و بیشتر در شمال ایران استفاده میشود. تختههای لت اکثراً از چوبهای مقاوم به خصوص بلوط میباشد.^[۲]

تخته یاشیکیویرایش

این تخته معمولاً از چوبهای ملایم و نرم که میخ در آنها نشست داشته باشد و از قطعات گردبینه در ارتفاع و عرض لازم و به ضخامت ۱۰ تا ۲۰ میلیمتر برش میشود. چنانچه قطعه گردبینه بزرگ باشد ابتدا به صورت دوبینه درآمده و سپس هر بینه با برشهایی به صورت ورق به شکل تخته درآمده و در بسیاری از کارها مصرف میشود. توجه ۱: کنارههای تخته درآمده وسیله برش یک عرض میگردد. توجه ۲: چنانچه گردبینه به چهارسوک تبدیل شود و سپس از آن تخته تهیه گردد کاری اصولی انجام شده است.^[۲]

به طور کلی از چوب در قدیم به عنوان تیرها جهت کلاف بندیهای مقاوم درقوسهای پاتوپا و طاقها و کلاف بندی در تیغههای خشخاشی گنبدها که کارایی شناژکلاف کننده را دارد، استفاده شده است. همچنین در ساختمانهای شهری و روستایی به عنوان تیرهای پوشش و ستونهای باربر از آن نهایت بهرهگیری میشود. از تیرهاییکنواخت با قطر بین ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر برای اسکلت و کلاف بندی تله بستها برایدیوارسازیها بهره برده میشود. از تیرهای بلند و قطور برای تیرهای تلگراف و تلفنبین راهها و انتقال نیرو استفاده میشود. همچنین از چوبهای مقاوم و سخت به نامتیرهای تونلی در ارتفاع ۱٫۵ تا ۳ متر و به قطر ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر جهت شمع بندی درتونلهای معدن زغال سنگ نهایت استفاده میشود. چوب بجز در ساختمانهای قدیمی و امروزی در بسیاری از صنایع دیگر از جمله صنایع چاپ، ارابه سازی، مبل سازی،نجاری، قالب کفاشی، کلاف و قاب سازی ماشین و واگن سازی قطار و بسیاری از صنایع دیگر خصوصاً در صنعت مادر قالب سازی مصرف فراوان دارد. امروزه فراوردههای بسیاری مانند انواع فیبرهای فشرده، فرمیکاهای الوان استخوانی،نئوپان و تختههای نسوز و تختههای سه لایی و پنج لاییها و بسیاری دیگر درسیستمهای ماشینی تهیه و در کارهای ساختمانی و درودگری مصرف میگردد.^[۲]

در قدیم چوب را به وسیله دوغابه آهک یا اندود قیرهای طبیعی یا به وسیله اندود تزریق طبیعی قطران رقیقی محافظت میکردهاند. در مواردی بر سطح چوبسوخت ناقص میدادهاند تا بدین وسیله از بقیه چوب محافظت شود، از روش ذکر شده برای نگهداری تیرهای چراغ برق و تلگراف جهت مقابله با رطوبت و خطرموریانه زدگی به فراوانی استفاده میشود. از این روش برای حفاظت چوب در نشست میان دیوارها استفاده شده است. امروزه چوب به وسیله مواد شیمیایی به روشهای مختلف تزریق و عایق میشود. معمولاً در ایران از چوب به صورت خاماستفاده میگردد. اما تکنیک امروزی در کشورهای صنعتی چوب را به طریق مختلف و با تکنولوژی اصطلاحاً به عمل میآورند که از جهات مختلف بخصوص در مقاومت و عمر چوب و آتشسوزی بسیار مؤثر است.^[۲]

در کاوشهای باستانشناسی که بر روی تپه چراغعلی انجام شده است، مجسمه چوبی گاو و گاو آهنی به دست آمده که حکایت از #تغییرمسیر چوبسازی هزاره دوم و اول قبل از میلاد دارد. مسلماً در آن زمان چوب نقش مهمی در این سرزمین داشته است. داریوش در فرمان بنیاد شهر شوش میگوید: «تخته و چوب یکا از گاندرا و کرمانیا آورده شد)». واژه (یکا) در زبان فارسی همان درخت جگ است که چوبی قهوهای رنگ و سخت دارد. از این نقش برجسته قصر آپادانا در دوره هخامنشی آشکار میشود که چوب را برای استفاده کاربردی و تزئینی در دوران مادها نیز به کار میگرفتند. در قسمتی از این نقش برجسته یک درباری ماد در حال حمل یک صندلی چوبی مشاهده میشود که مربوط به سده پنجم پیش از میلاد است.

به طور کلی از چوب به طرق مختلف در بناهای مساجد و گلدستهها، مدارس،کاخها، بازارها، دکاکین، حجرهها و کاروانسراها و غیره نهایت استفاده میشد.